Kennisbank › Compliance
NIS2 en de opleidingsplicht voor bestuurders
Laatst bijgewerkt
Onder NIS2 is cybersecurity niet langer alleen een zaak van de IT-afdeling. De richtlijn legt een deel van de verantwoordelijkheid uitdrukkelijk bij het bestuur, en verplicht bestuurders om zelf een cybersecuritytraining te volgen. Dit artikel zet op een rij wat de tekst van de richtlijn daarover zegt, en wat u er in de praktijk mee doet.
Wat zegt NIS2 over bestuurders?
De bepalingen voor het bestuur staan in artikel 20 van de NIS2-richtlijn (Richtlijn (EU) 2022/2555 van 14 december 2022). Dat artikel bevat twee leden:
- Lid 1: goedkeuren, toezien en aansprakelijk zijn. De bestuursorganen van essentiële en belangrijke entiteiten keuren de maatregelen voor het beheer van cybersecurityrisico's goed (de maatregelen uit artikel 21), houden toezicht op de uitvoering ervan en kunnen aansprakelijk worden gesteld als de organisatie die verplichtingen niet nakomt.
- Lid 2: een verplichte opleiding. De leden van de bestuursorganen moeten een opleiding volgen. Lidstaten moedigen de entiteiten daarnaast aan om hun werknemers regelmatig een soortgelijke opleiding aan te bieden.
Doel van de opleiding volgens artikel 20 lid 2: bestuurders krijgen voldoende kennis en vaardigheden om risico's te onderkennen en de praktijken voor het beheer van cybersecurityrisico's te beoordelen, inclusief de gevolgen daarvan voor de diensten van de organisatie.
Wat moet de training opleveren?
De richtlijn schrijft geen lesprogramma, aanbieder, lesduur of certificaat voor. Ze beschrijft wat de training moet opleveren: een bestuur dat de risico's begrijpt en de maatregelen kan beoordelen die het zelf moet goedkeuren. In de praktijk betekent dat onder meer:
- Weten welke digitale processen en gegevens voor uw organisatie kritiek zijn, en wat uitval of een datalek kost
- De maatregelen uit artikel 21 kunnen lezen en bevragen, van toegangsbeheer tot back-ups en de toeleveringsketen
- De meldplicht bij een significant incident kennen: een vroegtijdige waarschuwing binnen 24 uur, een melding binnen 72 uur en een eindverslag binnen een maand (artikel 23 lid 4)
- Zelf de aanvallen herkennen die op bestuurders zijn gericht, zoals CEO-fraude en phishing uit naam van een collega of leverancier
Artikel 21 lid 2 onder g noemt daarnaast basispraktijken voor cyberhygiëne en cybersecuritytraining als een van de verplichte maatregelen voor de hele organisatie. Wat dat betekent voor de training van medewerkers, leest u in NIS2 en security awareness: dit moet u regelen.
Aansprakelijkheid en toezicht
Dat bestuursorganen aansprakelijk kunnen worden gesteld, staat in artikel 20 lid 1. Voor essentiële entiteiten gaat de richtlijn verder: als andere handhavingsmaatregelen niet werken, maakt artikel 32 lid 5 het mogelijk dat een persoon met leidinggevende verantwoordelijkheid op het niveau van directeur of wettelijk vertegenwoordiger tijdelijk wordt verboden leidinggevende functies uit te oefenen, tot de tekortkoming is hersteld.
De boetes die de richtlijn noemt (artikel 34) gelden voor de organisatie. De bedragen staan in het artikel over NIS2 en security awareness; we herhalen ze hier niet.
NIS2 in Nederland: de Cyberbeveiligingswet
Een richtlijn werkt niet rechtstreeks. Lidstaten moesten NIS2 uiterlijk 17 oktober 2024 in nationale wetgeving omzetten (artikel 41). In Nederland gebeurt dat met de Cyberbeveiligingswet, die de Wet beveiliging netwerk- en informatiesystemen vervangt. Die wet bepaalt ook wie in uw organisatie precies onder het bestuursorgaan valt en welke toezichthouder voor uw sector bevoegd is.
Controleer daarom de actuele tekst en de datum van inwerkingtreding van de Cyberbeveiligingswet, bijvoorbeeld via de Rijksoverheid of het Digital Trust Center. Lumyo geeft geen juridisch advies; bij twijfel over uw situatie is een jurist de juiste route.
Zo vult u de opleidingsplicht in
- Stel vast wie het bestuursorgaan vormt. Directie, raad van bestuur en eventueel andere organen, volgens de Cyberbeveiligingswet en uw statuten.
- Kies een training die past bij het doel van artikel 20. Gericht op risico's herkennen en maatregelen beoordelen, niet alleen op techniek.
- Laat het bestuur meedoen aan de praktijk. Neem bestuurders mee in een phishing test; zo ervaren ze zelf hoe een aanval op hen eruitziet.
- Leg het vast. Wie volgde wanneer welke training, met welke inhoud. Dat is uw bewijs richting toezichthouder en auditor.
- Herhaal periodiek. De dreiging verandert, en het bestuur moet de maatregelen blijvend kunnen beoordelen.
Een phishing test zelf opzetten? Volg het stappenplan voor een phishing test.
Veelgestelde vragen over de NIS2-opleidingsplicht
Moeten bestuurders onder NIS2 echt zelf een training volgen?
Ja. Artikel 20 lid 2 van de NIS2-richtlijn zegt dat lidstaten ervoor zorgen dat de leden van de bestuursorganen van essentiële en belangrijke entiteiten een opleiding moeten volgen. Het is geen advies maar een verplichting, die in Nederland via de Cyberbeveiligingswet wordt omgezet.
Hoe vaak moet een bestuurder de NIS2-training volgen?
De richtlijn noemt geen vaste frequentie voor bestuurders. Voor medewerkers spreekt artikel 20 lid 2 van regelmatige opleiding. Omdat dreigingen veranderen en het bestuur de maatregelen blijvend moet beoordelen, ligt periodiek herhalen voor de hand. Controleer of de Cyberbeveiligingswet of de toezichthouder in uw sector een termijn noemt.
Is een certificaat verplicht voor de NIS2-opleidingsplicht?
De richtlijn schrijft geen certificaat, aanbieder of lesduur voor. Wel moet u kunnen aantonen dat de training is gevolgd en dat die het bestuur in staat stelt risico's te herkennen en maatregelen te beoordelen. Leg daarom vast wie wanneer welke training volgde en wat de inhoud was.
Bronnen
- Richtlijn (EU) 2022/2555 (NIS2), 14 december 2022: artikel 20 (governance), artikel 21 (maatregelen), artikel 23 (meldplicht), artikel 32 (toezicht op essentiële entiteiten), artikel 34 (boetes) en artikel 41 (omzetting).